W Polsce żyje dziś ponad 10 milionów osób po 60. roku życia (GUS – „Sytuacja osób starszych w Polsce”). To ogromna i niezwykle zróżnicowana grupa. Właśnie dlatego tak trudno mówić o wszystkich polskich seniorach i seniorkach przykładając do nich jedną miarę. Dane pokazują, że starzejemy się nie tylko szybko, ale przede wszystkim… nierówno.
W Ogólnopolski Dzień Seniora chcemy zwrócić uwagę na dwie kluczowe dysproporcje, które kształtują współczesną starość w Polsce.
Silver economy przyspiesza, kompetencje cyfrowe zostają w tyle.
Rynek usług, technologii i produktów kierowanych do osób starszych rośnie w Polsce szybciej, niż średnia europejska. Seniorki i seniorzy stają się ważnymi użytkownikami innowacji: teleopieki, aplikacji zdrowotnych, usług finansowych, platform edukacyjnych czy ofert mieszkaniowych. Silver economy to dziś jeden z najszybciej rozwijających się segmentów gospodarki Europy, którego wartość szacuje się na 5,7 bln euro, a tempo wzrostu na ok. 5% rocznie. (European Comission – „The Silver Economy – Final Report.”)
Tymczasem według Eurostatu jedynie 31% Polek i Polaków w wieku 65–74 posiada podstawowe kompetencje cyfrowe, a badania krajowe wskazują, że nawet 3,6 mln osób 55+ nigdy nie korzystało z Internetu. („Eurostat individuals basic digital skills 65-74 Poland”)
To oznacza, że ogromna część seniorów nie może w pełni uczestniczyć w rynku, który rozwija się… właśnie z myślą o nich.
„Nowoczesne miasto”/”zaniedbana wieś” – niesprawiedliwe uproszczenie.
Różnice między wsią a miastem istnieją, ale choć podział terytorialny jest istotny, najnowsze badania wskazują, że kluczową barierą wykluczenia cyfrowego jest stan zdrowia i sprawność, a nie zamieszkanie. Tylko 31,8% seniorów ocenia swoje zdrowie jako dobre, a ponad 40% żyje z przewlekłymi chorobami ograniczającymi pamięć, koncentrację, mobilność czy sprawność manualną. (GUS: „Dochody i warunki życia ludności Polski (EU-SILC 2023)”; „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 r.”; PolSenior 2: „Rekomendacje strategiczne dla rządu i samorządów.”)
Problemy ze wzrokiem i słuchem potrafią znacząco obniżyć korzystanie z technologii.
W efekcie wiele osób starszych nie rezygnuje ze szkoleń cyfrowych dlatego, że nie mają komputera lub Internetu — lecz dlatego, że brakuje im sił, zdrowia, wsparcia lub poczucia bezpieczeństwa.
Starość dwóch prędkości – największe wyzwanie starzejącej się Polski.
Połączenie szybkiego rozwoju usług dla seniorów z niską cyfrową sprawnością dużej części populacji oraz rosnącymi różnicami zdrowotnymi, tworzy w Polsce coś na kształt „starości dwóch prędkości”. Z jednej strony mamy grupę coraz bardziej aktywnych, cyfrowych, mobilnych seniorów i seniorki korzystających z innowacji i skierowanych do nich usług. Z drugiej — równie liczną grupę, w której brak kompetencji, zdrowia lub wsparcia sprawia, że pozostają coraz dalej poza systemem. Ta rozbieżność będzie – naszym zdaniem – jednym z najważniejszych wyzwań społecznych w najbliższych latach.
Fundacja Pro Cultura: łączymy światy i tworzymy społeczność.
Fundacja Pro Cultura działa na styku tych dwóch prędkości. W programach, które realizujemy, edukacja cyfrowa łączy się z działaniami społecznymi i mediami podcastowymi prowadzonymi przez osoby starsze.
Stworzona przez Fundację Stacja Pro Senior działa dziś w 14 oddziałach w całej Polsce, angażując ponad 50 seniorskich wolontariuszy i wolontariuszek — lokalne dziennikarki
i dziennikarzy amatorów, którzy nagrywają audycje i rozmawiają (często z rówieśnikami) o codzienności w ich regionach.
Fundacja realizuje lub już zrealizowała PROJEKTY, w których łącznie wzięły udział tysiące osób dorosłych, w tym wiele seniorek i seniorów.